(Orvelter Heide en Orvelterzand, gemeente Midden-Drenthe)

Het Orvelter heidelandschap bestaat uit de Orvelter Heide en het Orvelterzand, die oorspronkelijk onderdeel uitmaakten van het uitgestrekte heidegebied het Orvelterveld. Hier graasden de gezamenlijke schaapskuddes van de boeren uit de esdorpen Orvelte, Witteveen, Westerbork, Elp, Bruntinge, Balinge en Zuidveld.

Sinds 1987 is Schaapskudde Orvelte actief. De kudde heeft twee schaapskooien: een 18e-eeuwse Rijksmonumentale schaapskooi en een nieuwe, grotere kooi uit 2014 die in traditionele stijl is gebouwd, passend bij het historische dorpsgezicht. De Schaapskudde Orvelte begraast met 580 Schoonebeker en Drentse heideschapen en 31 Nederlandse landgeiten dagelijks de heide, die droge zandige zones en nattige venige delen kent.

Sporen van duizenden jaren bewoning door mensen zijn nog te zien aan de vele grafheuvels in het gebied. Ook de middeleeuwse karrensporen zijn nog herkenbaar als langgerekte, golvende verdiepingen in de bodem. In de jaren 30 werden op het Orvelterveld verschillende werkverschaffingsprojecten uitgevoerd waarbij de heide werd ontgonnen tot landbouwgrond en productiebossen; in 1950 was alleen nog het Orvelterzand als heidegebied over. Het dorp Orvelte werd in de jaren zestig dankzij de bewoners een beschermd dorpsgezicht en de opgerichte Stichting Orvelte kocht 64 monumentale boerderijen met schuren en schaapskooien aan om ze te behouden. In 1999 heeft het Drentse Landschap het eigendom van de stichting overgenomen en beheert nu het monumentendorp.

Flora en fauna: op de droge heide zijn struikheide en kraaiheide, aangevuld met korstmossen en jeneverbesstruiken. Op de vochtige, venige plekken groeit Dopheide en de Kleine zonnedauw, een vleesetende plant. Opvallende bewoners zijn zandloopkevers, adders en levendbarende hagedis, de Venwitsnuitlibel, de Houtsnip, Boomleeuwerik, Geelgors, Heideblauwtje, Kommavlinder en Heivlinder, Heikikker, Bastaardkikker, Graafbijen zoals Heidehommel en Heidebij en Heideviltbij.