(De Borkeld, gemeente Hof van Twente)

Het Markelose heidelandschap bestaat uit De Borkeld, een gebied van circa 600 hectare tussen de dorpen Markelo, Rijssen en Holten in Overijssel. De glooiende bergen die het landschap rond Markelo kenmerken, zoals de Friezenberg, ontstonden in de voorlaatste ijstijd, tussen 200.000 en 120.000 jaar geleden, als stuwwallen; na de laatste ijstijd, zo'n 10.000 jaar geleden, vestigde het verbeterde klimaat hier een rijke vegetatie van dennen en berken, met wilde zwijnen, oerossen, wolven en edelherten.

De Borkeld wordt sinds 2001 begraasd door ongeveer 300 stamboek geregistreerde Drentse en Kempische heideschapen van Schaapskudde Hof van Twente, die vanuit de schaapskooi het gebied dagelijks van 15 april tot 15 november begrazen; in de kudde lopen ook Nederlandse landgeiten mee. De herders werken op traditionele, gescheperde wijze, met hun honden naast zich, en houden zo het gebied open. De begrazing van De Borkeld gaat eeuwen terug: het gebied was een van de vijf buurtschappen van de historische marke Markelo en werd door de gezamenlijke boeren als gemeenschappelijke heide- en weidegrond gebruikt, waarbij het aantal schapen per boer nauwkeurig was gereglementeerd, een volle boer mocht 100 schapen houden, een halve boer 50, en de schapenmest, vermengd met heideplaggen in de potstal, was onmisbaar voor de bemesting van de omliggende essen. Al in de veetelling van 1602 werden op sommige Markelose erven, zoals erve Odinc bij de Friezenberg, tientallen schapen geteld. Nadat de gemeenschappelijke markegronden in 1850 definitief onder de boeren waren verdeeld, kwam de heide in particuliere handen; de huidige schaapskooi op De Borkeld werd in 1967 gebouwd.

Archeologisch onderzoek heeft aangetoond dat al 13.000 jaar geleden jagers-verzamelaars door dit gebied trokken; in de middensteentijd, tussen 8800 en 4900 voor Christus, sloegen zij op strategische plekken kampementen op, waarvan houtskoolhoudende haardkuilen zijn teruggevonden, naast stenen bijlen, huidenschrapers en andere werktuigen. De prehistorische grafheuvels en nederzettingsplaatsen dateren van 4.000 tot 6.000 jaar geleden: op de Friezenberg ligt een grafheuvel van naar schatting 4.500 jaar oud, en enkele jaren geleden werd op De Borkeld bovendien een boerendorpje uit de nieuwe steentijd ontdekt, zo'n 6.000 jaar oud en bestaand uit vijf tot tien boerderijen, een van de oudste en best bewaarde boerennederzettingen van Nederland. In 1997 restaureerden de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek en Staatsbosbeheer een tiental van deze grafheuvels, wat De Borkeld tot een waardevol archeologisch reservaat maakt.

Flora en fauna: het gebied herbergt het grootste jeneverbesstruweel van Nederland, een zeldzaam fenomeen, want de jeneverbes groeit uiterst langzaam en heeft eeuwen nodig om tot wasdom te komen. De gladde slang, Nederlands zeldzaamste reptiel, vindt hier beschutting tussen de heidestruiken en jeneverbessen. De nachtzwaluw broedt op de open heide en de zwarte specht hamert in het oude bos.