(Breeveen, gemeente Utrechtse Heuvelrug)

Het Leersumse heidelandschap bestaat uit het Breeveen, een natuurgebied van ongeveer 85 hectare bij Leersum op de Utrechtse Heuvelrug, in 1961 aangekocht door Het Utrechts Landschap. De Utrechtse Heuvelrug ontstond, net als de andere stuwwallen van Nederland, in de voorlaatste ijstijd, het Saalien, tussen 200.000 en 130.000 jaar geleden, toen het landijs dekzand en grind voor zich uit stuwde tot een hoge, glooiende rug.

De open vlakte van het Breeveen wordt tweemaal per jaar begraasd door de Schaapskudde Grebbeveld, die in 2012 is opgericht en sinds 2014 samenwerkt met Het Utrechts Landschap; sinds 2020 beheert de kudde ook het Breeveen. De kudde is opgezet door Clemens Oude Groeniger en Marjel Neefjes, die met ongeveer vijfhonderd Veluwse heideschapen natuurgebieden en landgoederen op de Zuid-Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug begrazen. Een lint van eikenbomen dat dwars door het naaldbos van het Breeveen loopt, herinnert aan deze eeuwenoude traditie: langs deze eikenwallen werden vroeger de schapen van en naar de schaapskooi gedreven, vandaar ook de naam 'schapendrift'. Deze drift maakte deel uit van een uitgebreid netwerk: in 1824 telde de gemeente Leersum, met Ginkel en Darthuizen, in totaal 41 schaapshokken, -stallen en -kooien, van waaruit boeren en herders hun kudden van doorgaans 150 tot 200 dieren 's ochtends naar de heide dreven en 's avonds weer terug naar de potstal, waar de mest werd vermengd met heideplaggen tot waardevolle bemesting voor de akkers. Rond 1870 bestond het Breeveen nog vrijwel geheel uit open heide met een duidelijk zichtbare schapendrift; pas rond 1890 raakte het westelijke deel bebost. In 2009 werd een groot deel van de heide door het heidehaantje aangetast, waarna veel planten afstierven; dankzij de schaapskudde groeit er sindsdien geleidelijk weer meer dopheide, die zich thuis voelt op de vochtige delen van het terrein. Het landschap bestaat uit grove den-, eiken- en beukenbossen en een vlakte met overwegend heide; van oorsprong was het Breeveen vochtig tot nat, met op beperkte schaal veenvorming.

De uitgestrekte heiden die op de Utrechtse Heuvelrug ontstonden door het potstalsysteem werden vanaf de 18e eeuw herbebost. Het Breeveen herbergt enkele opvallend grote prehistorische grafheuvels en resten van loopgraven uit de Tweede Wereldoorlog. Op 18 juni 2021 blies een valwind bovendien 16 hectare bos in het Breeveen omver; Het Utrechts Landschap koos ervoor het omgewaaide hout te laten liggen, zodat de natuur zich hier op eigen kracht kan herstellen.

Flora en fauna: de levendbarende hagedis bewoont het Breeveen, en tot de opvallende vogels behoren de raaf, de boompieper en de gekraagde roodstaart. In het aangrenzende Leersumse Veld leeft de nachtzwaluw, een zeldzame vogel die houdt van geleidelijke overgangen van bos naar open veld en zeer gevoelig is voor verstoring.