(Elspeetsche Heide, gemeente Nunspeet)

Het Elspeetse heidelandschap bestaat uit de Elspeetsche Heide, een natuurgebied van 768 hectare ten noorden van Elspeet in de gemeente Nunspeet. Samen met de aangrenzende Westeindsche Heide vormt het een aaneengesloten heidegebied dat deel uitmaakt van het uitgestrekte Veluwemassief. Oorspronkelijk stond hier bos; nadat dit werd gekapt, gebruikten de boeren van Elspeet en omliggende dorpen het gebied eeuwenlang als gemeenschappelijke schapenweide, wat de heide haar open karakter gaf. Na de Tweede Wereldoorlog kreeg de heide ook een militaire functie: het Ministerie van Defensie legde er een kilometerslange tankbaan aan voor cavalerie-oefeningen.

De huidige schaapskudde gaat terug tot 1975, toen Cos Mouw de kudde overnam; hij hoedde de schapen zo'n 42 jaar, de laatste dertig jaar samen met zijn vrouw Christien, in de voetsporen van zijn vader Willem. In 2001 richtte de gemeente Nunspeet een stichting op om de kudde voor het dorp te behouden, de flora en fauna van de Elspeter Heide structureel te ondersteunen en het Veluws heideschaap als zeldzaam ras te behouden. Sinds 2017 hoedt Daphne van Zomeren de kudde, samen met Marc Baars en de border collies Tan en Keet; de 260 Veluwse heideschapen grazen dagelijks zo'n acht uur over de heide tussen Elspeet en Vierhouten. De gemeente is op zoek naar een nieuwe locatie voor een grotere schaapskooi, om de kudde op de heide te behouden; tot op heden is die nog niet gevonden.

Ook archeologisch is de Elspeetsche Heide een waardevolle vindplaats. Meer dan 2.000 jaar voor Christus, in de jonge steentijd, werd hier een grafheuvel aangelegd; zo'n duizend jaar later, in de bronstijd, werd dezelfde heuvel opnieuw als begraafplaats gebruikt. Aan de oostkant van het gebied laat een replica van een half opgegraven grafheuvel zien welke sporen daarbij werden aangetroffen.

Flora en fauna: de droge heide wordt gedomineerd door struikheide en kraaiheide. Op de zandige plekken is de zandhagedis een karakteristieke bewoner, terwijl de adder zich opwarmt op open plekken in de heide. De nachtzwaluw, een cryptisch gekleurde vogel die overdag nauwelijks zichtbaar is, broedt hier in de zomermaanden en is bij avond te herkennen aan zijn langgerekte, snorrende roep. Voor vlinders is de heide een belangrijk leefgebied: de kleine vuurvlinder en het heideblauwtje fladderen boven de bloeiende struikheide.