(Utrechtse Heuvelrug, gemeenten Woudenberg en Utrechtse Heuvelrug)

Het Woudenbergse heidelandschap ligt op de Utrechtse Heuvelrug bij de dorpen Woudenberg, Doorn en Maarn. Het glooiende landschap van de Heuvelrug ontstond als stuwwal in de voorlaatste ijstijd, het Saalien, toen het landijs dekzand en grind voor zich uit stuwde tot een hoge, golvende rug. Schapen en herders zijn onlosmakelijk met de Heuvelrug verbonden: al de eerste beschavingen die hier drie- tot vijfduizend jaar geleden grafheuvels opwierpen, hielden schapen op de 'woeste gronden', zoals de heidevelden toen werden genoemd.

De heide wordt begraasd door de Schaapskudde Doorn, een stichting die de schapen zichtbaar houdt in het landschap, de ambachtskennis van het herderschap bewaart en zorgt voor ecologisch verantwoord natuurbeheer op verschillende openbare en particuliere landgoederen in de omgeving. De kudde wordt gehoed door herder Daniel, die samen met zijn honden Lily en Mats de schapen begeleidt. Sinds eind 2025 is de kudde actief op landgoed Scherpenzeel. Deze traditie van schaapherders op de Heuvelrug was ooit wijdverbreid: in de gemeente Maarn stonden begin twintigste eeuw nog tientallen schaapskooien. De historische schaapskooi aan de Buntlaan, de laan die in de negentiende eeuw als schapendrift naar de heide leidde, werd vermoedelijk rond 1850 gebouwd; in 1886 liet baron Van Lynden van Sandenburg het gebouw ombouwen tot een kleine langgevelboerderij, voordat het weer zijn huidige functie kreeg. Op de drogere zandgronden van de Heuvelrug domineert struikheide, terwijl op de vochtige plekken dopheide groeit.

Zeker sinds de middeleeuwen trokken herders met hun kuddes over de uitgestrekte heidevelden. De grafheuvels op de Heuvelrug getuigen van bewoning duizenden jaren voor Christus, en in de lagere, natte delen ontstond door turfwinning in de 18e eeuw open water, zoals de nabijgelegen Leersumse Plassen.

Flora en fauna: in de vochtige heide groeien de vleesetende zonnedauw en de zeldzame klokjesgentiaan. Op de zonnige, droge delen leven reptielen als de zandhagedis, de hazelworm en de ringslang. Het gestructureerde landschap biedt een thuis aan struik- en bosvogels zoals de boomleeuwerik, de gekraagde roodstaart en de roodborsttapuit, terwijl op de overgangen van droge heide naar stuifzand zeldzame insecten als de graafwesp en de heidezandbij voorkomen.