Vee terug op de Zeeuwse bloemendijken
Op de Zeeuwse binnendijken grazen weer koeien en schapen. Op 12 november ging op de Veerdijk bij Zonnemaire het Ecologisch Dijkennetwerk Zeeland officieel van start. Het Dinamo Fonds gaf eind 2024 de eerste aanzet met een garantiebijdrage van 150.000 euro. Die eerste stap bleek een versneller: samen met de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), de provincie Zeeland en vele partners wordt nu zo’n 3 miljoen euro in het dijkennetwerk geïnvesteerd.
Een eerste stap die anderen in beweging bracht
Eind 2024 sloegen Stichting Landschapsbeheer Zeeland (SLZ) en het Dinamo Fonds de handen ineen. Het Dinamo Fonds garandeerde een bijdrage van 150.000 euro, verdeeld over drie jaar, voor afrastering, veeroosters en startkosten. Daarmee maakte het fonds bewust een uitzondering. Voor het natuurbeheer van de dijken was wel geld beschikbaar, maar niet voor de rasters die nodig zijn om vee op de dijk te laten grazen. Juist daar zat het knelpunt.
Met deze basisfinanciering kon SLZ verder bouwen. Met hulp van de provincie Zeeland ontstond een netwerk van boeren, particulieren, terreinbeheerders en het waterschap. Hun gezamenlijke herstelplan werd beloond: de RVO kende eind 2025 een subsidie van 2,8 miljoen euro toe voor het project ‘Meer begraasde dijken’, mede gefinancierd door de Europese Unie. Met de bijdragen van de provincie Zeeland en het Dinamo Fonds erbij gaat het om zo’n 3 miljoen euro: twintig keer de oorspronkelijke startbijdrage.
“We zijn heel blij dat onze bijdrage zo’n versnelling heeft opgeleverd. Met een relatief kleine investering in afrastering, veeroosters en startkosten komt het vee weer terug op de dijken. Net als de heideschaapskuddes laat dit zien hoe begrazing en natuur elkaar versterken. We zijn blij verrast dat onze eerste stap de katalysator is geweest voor een twintig keer zo grote investering”, zegt Henk Atze Dijkstra, directeur van het Dinamo Fonds.
Waarom begrazing op de dijken ertoe doet
De Zeeuwse binnendijken staan bekend als ‘bloemdijken’. Er leven bijzondere soorten, zoals de levendbarende hagedis en de zeldzame grashommel. Sommige planten komen in Nederland bijna alleen op de Zeeuwse dijkhellingen voor, zoals ruige anjer, wilde peterselie en wollige distel. De laatste jaren werden steeds minder dijken begraasd, omdat boeren minder vee houden en afrasteren duur is. De dijken werden daardoor vaak alleen nog één keer per jaar gemaaid.
Afwisselende begrazing door koeien en schapen zorgt voor meer variatie tussen hoog en laag gras. Op begraasde dijken groeien soorten als kamgras, knopig doornzaad en fijne ooievaarsbek, en de mest en sporen van de grazers maken de dijk tot een rijk leefgebied voor insecten, vogels en kleine zoogdieren, zoals het bruin blauwtje, de roodborsttapuit en de veldspitsmuis.
“Met de garantiebijdrage van het Dinamo Fonds kon SLZ het voortouw nemen om de kosten voor aanleg en herstel van de veeroosters en de afrastering voor haar rekening te nemen. Dit stelt de boeren, particulieren en terreinbeheerders vervolgens in staat om de extensieve begrazing met koeien en schapen weer op te starten”, aldus Sandra Dobbelaar, projectleider van Landschapsbeheer Zeeland.
Een groeiend ecologisch netwerk van bloemdijken
Inmiddels doen 19 agrariërs, 6 particulieren en 4 terreinbeheerders mee, verdeeld over ruim twintig dijktrajecten in vijf clusters: Zonnemaire, Lewedorp, Nisse, St.-Maartensdijk en Kortgene. In 2027 volgen onder meer Mauritsfort, Hoofdplaat en dijken bij Hulst en Graauw. Tot en met 2028 worden meerdere clusters van begraasde dijken aangelegd, samen met onder meer de provincie Zeeland, Natuurmonumenten, Het Zeeuwse Landschap, Poldernatuur Zeeland en EIS Kenniscentrum Insecten. EIS heeft op alle nieuwe dijktrajecten een nulmeting gedaan, zodat zichtbaar wordt hoe de natuur zich ontwikkelt.
Beheer door extensieve begrazing
Voor het Dinamo Fonds past dit project naadloos bij de jarenlange steun aan schaapskuddes op de heide. Begrazing houdt het landschap open en gevarieerd en versterkt de biodiversiteit. Het Zeeuwse dijkennetwerk laat zien wat een tijdige, gerichte bijdrage kan doen: het fonds nam het eerste risico, en daarmee kwamen grotere partners en een veel grotere investering in beweging.
Dinamo Fonds