Hoge druk op schaapskuddes bij het beheer van heide
Naast de extra zorgen door gestegen kosten en de bescherming tegen de wolf, zorgt de aanhoudende droogte ook voor vele extra uren voor het welzijn van de schaapskuddes. Hierdoor komen ook veel specifieke planten en dieren op de heide nog meer in de verdrukking.
Tijd voor actie voor het Dinamo Fonds nu de heide gaat bloeien, om de onmisbare rol van het actieve beheer door heideschaapskuddes en hun herders bij meer mensen bewust te maken. Het fonds lanceert hiervoor het platform Heideagenda.nl waarmee de impact van het beheer van de heide door begrazing van schaapskuddes wordt getoond. Hiervoor zijn meer dan 100 activiteiten uit 28 beheerde Nederlandse heidegebieden van acht provincies samengebracht. in de komende maand van 8 tot en met 30 augustus 2026, staat het ontdekken van de bloeiende eeuwenoude heidelandschap centraal.
Toenemende druk voor herders en schaapskuddes bij het beheer van de heide
Het actief beheer en het welzijn van de heideschapen balanceert op een dun koord omdat herders gebukt gaan onder stijgende kosten en het uitblijven van subsidies. Daarnaast worden heel veel extra onbetaalde uren gemaakt voor de bescherming van de schapen tegen de wolf én nu ook voor drinkwater. Door de aanhoudende droogte zijn natuurlijke drinkplaatsen op de heide opgedroogd en moet dagelijks extra water worden aangevoerd. Dat herders met hun kuddes ondanks deze situatie toch doorgaan, zegt veel over hoe verknocht ze aan hun schapen en hun heide zijn. Deze liefde en toewijding zorgen ervoor dat we in Nederland gelukkig nog een uniek eeuwenoud heidelandschap hebben.
Heide een Oer-Nederlands cultuur(weide)landschap
Het heidelandschap is meer dan vierduizend jaar geleden ontstaan op de hoge loofbosrijke zandgronden in Nederland door de eerste permanente boerenbewoners. Door bomenkap voor akkerbouw en beweiding/begrazing met tam gemaakte dieren ontstond een weidelandschap waar alleen de heideplant zich kon handhaven.
In dit van oorsprong boerenlandschap heeft zich door constante dierbeweiding een unieke natuur ontwikkeld met specifieke planten- en dierensoorten zoals de heikikker, heideblauwtje, heidehommel, heidebij, ect. Veel van deze soorten zijn nu bedreigd (geplaatst op de Rode Lijst) omdat ze afhankelijk zijn van begrazingsbeheer die het open karakter en de heide behoudt. Daarnaast zijn de leefgebieden steeds beperkter geworden, want in twee eeuwen tijd rest er nog maar 40.000 van de eerdere 600.000 hectare aan heide (afname 93% bron CLO 2004). Daarnaast vormen ook de klimaatveranderingen met langdurige droogte bedreigingen voor de heidebewoners zoals natuurbranden.
Schaapskuddes actieve hulp bij vermindering natuurbrandgevaar
De hoge stikstofgehaltes uit de lucht veroorzaken in de heidebodem een constante bemesting die grassen, struiken, en sparrenboompjes enorm snel doet groeien, net als de populatie heidekevers (of heidehaantjes). Zij nemen explosief toe en vormen een plaag die hele velden met de paarse struikheide doet afsterven. De dode heide met de grassen, struiken en sparrenboompjes is brandgevaarlijk en versterkt de hevigheid bij een natuurbrand. Juist met de begrazing van schaapskuddes wordt de brandgevaarlijke vegetatie opgegeten. Daarnaast zorgen de vele schapenpoten ervoor dat de zandpaden en de zandbodem los worden gemaakt waarmee de brandbare humuslaag verdwijnt.
Ontdek de historie en geniet van de beheerde heide
In het eeuwenoude heidelandschap zijn naast de bijzondere natuur ook vele historische sporen te vinden van de eerste bewoners zoals grafheuvels, hunebedden, Celtic fields (Raatakkers) van de eerste bewoners. Ook zijn er latere sporen van gebruik te zien met van eeuwenoude vrachtverkeerroutes, zandverstuivingen, oude schaapskooien en veel militair erfgoed van de Romeinen, Franse Tijd, Tweede Wereldoorlog tot aan de huidige oefenterreinen van Defensie.
In de komende drie weken is er van alles te ontdekken en te doen voor jong en oud op de heide. Bezoekers kunnen meegaan met een herder of boswachter, een schaapskudde bezoeken, of een wandel- of fietsroute door het landschap volgen. Zo maakt het Dinamo Fonds het noodzakelijke werk van herders en hun schaapskuddes als immaterieel erfgoed zichtbaar, dat onze heide elk jaar weer tot bloei brengt. www.heideagenda.nl
“Wij willen aan iedereen laten zien hoe mooi de heide is, maar ook bewust maken dat herders en schaapskuddes meer aandacht en steun verdienen voor het beheer van onze kwetsbare heide”